جغرافیا علم زندگی

هوا مخلوطي از گازهاي مختلف است كه حدود 78% نيتروژن ، 21% اكسيژن ،93/0%آرگون و03/0 % گاز كربنيك مي باشد و مقدار بسيار جزئي گازهاي نجيب در آن وجود دارد،كه همه ي آنها در  ادامه ي حيات انسان بسيار ضروري است.

هوايي كه اين همه براي زندگي آدمي ضروري است،متاسفانه در اثر فعاليتهاي طبيعي وانساني همواره در معرض آلودگي ها قرار گرفته است.

 تعريف آلودگي هوا 

آلودگي ها براي افراد مختلف معنا و مفهوم متفاوتي دارد.مردم عامه ممكن است تحريك چشم ناشي از يك گاز يا گرد و غبار را كه روي لباسشان مي نشيند،آلودگي به حساب آورند.براي كشاورز عاملي كه به گياهان زيان مي رساند ممكن است آلودگي حساب شود و براي يك خلبان تقليل ميدان ديد خود،ولي تعريف كلي آلودگي هوا بدين ترتيب است : «آلودگي هوا عبارتست از وجود يك يا چند ماده آلوده كننده در هواي آزاد به مقدار ومدتي كه كيفيت آن را- بطوري كه مضر به حال انسان ، حيوان ، گياه و يا آثار و ابنيه باشد- تغيير دهد.»

منابع آلودگي هوا

منابع آلودگي هوا عبارتند از : الف) منابع طبيعي  ب) منابع مصنوعي

عوامل طبيعي اغلب بدون دخالت مستقيم انسانها است و مصنوعي(غير طبيعي)بر عكس به دست بشر به وجود آمده و آلودگي ناشي از فعاليت هاي انساني است.

 منابع آلودگي هوا

الف) منابع طبيعي   

 1- طوفان و گرد و غبار صحراها               

2- دود خاكستر آتش سوزي هاي جنگلي

3- املاح موجود در جو

4- فعاليت هاي آتش فشاني

5-  شهابهاي آسماني                      

6- منابع گياهي و حيواني

ب) منابع غير طبيعي  

1- وسايل نقليه (مهمترين عامل)

2- صنايع

3- منابع تجاري

4- منابع خانگي

الف) منابع طبيعي آلودگي هوا

1ـ طوفان و گرد و غبار صحراها:اغلب طوفانها،مقادير زيادي مواد جامد و ذرات به فضا مي- فرستند.اين ذرات علاوه بر آلوده كردن فضا رابط خوبي براي انتقال ميكروبها هستند.در نقاط صنعتي وجود طوفانها اثرات آلوده كننده ها را تشديد مي نمايد،يعني مواد شيميايي ناشي از فعاليت صنايع مختلف با ذرات گرد و غبار مجتمع گشته و ذرات آلوده كنندة ديگري را كه اثر سوء بيشتري دارند تشكيل مي دهند.

2ـ دود خاكستر آتش سوزي هاي جنگلي: در اثر آتش سوزي جنگل ها [كه ممكن است به دلايل انساني و يا طبيعي (آذرخش ، گرما و ...)باشد] مقادير زيادي آلاينده در هوا منتشر مي شود.

3 ـ املاح موجود در جو: هنگامي باد قوي بر سطح دريا و اقيانوس مي وزد ، ذرات ريز نمكهاي موجود در قطرات آب را كه اكثرا شامل كلرورهاي سديم،كلسيم،منيزيم وبرمور پتاسيم مي باشد وارد فضا مي نمايد كه به تنهايي يا در تركيب با ساير آلوده كننده ها اثر سوء دارد.

4 ـ فعاليت هاي آتشفشاني: كوههاي آتشفشان به هنگام فعاليت ، مواد مصنوعي از جمله اسيد كلرئيدريك،انيدريدسولفورو، اسيد فلوئيدريك و اسيد سولفوريك به فضا مي فرستند كه امكان دارد در يك دورة زماني طولاني باقي بماند.

5 ـ شهابهاي آسماني: شهابهاي آسماني ، گاز و مواد متنوعي از خود در فضا باقي مي گذارند كه طبق تخمين سالانه بالغ بر 2000 تن مي باشد.

6‌ ـ منابع گياهي و حيواني: منابع گياهي و حيواني مانند گرده گل ، ذرات بيولوژيك و گازهاي ناشي از فساد و تخمير مواد چنانچه در فضاي اطراف منتشر گردند در آلوده نمودن هوا مؤثرند.

ب)منابع مصنوعي (غيرطبيعي) آلودگي هوا

منابع مصنوعي كه به دست بشر به وجود آمده و مورد استفاده روزمره مي باشد شامل : وسايل نقليه ، صنايع ، منابع تجاري و خانگي بوده و سهم آلوده كنندگي اين منابع به مراتب بيشتر از منابع طبيعي است.

آلودگي ناشي از وسايل نقليه موتوري تا مدتها مسئله اي نبود ولي در سالهاي اخير به عنوان منبع مهم آلودگي هوا شناخته شده است.مطالعات و اندازه گيري ها نشان داده كه در شهرهاي پر- ترافيك  در خيلي از موارد هوايي كه تنفس مي كنيم از نظر منو كسيد كربن و هيدروكربون هاي نسوخته به مراتب از حد مجاز آلوده تر است.

در جوامع پيشرفته گرايش مصرف خانگي و تجاري به انرژي برق و گاز است آلودگي كمتري ايجاد مي كنند ولي در جوامع عقب افتاده و يا در حال توسعه، از سوختهاي زغال سنگ ، گازوئيل و نفت سفيد استفاده مي شود كه غالبا با احتراق توام بوده و سهم بزرگي را در آلودگي محيط بخصوص در زمستان كه استفاده بيشتر بوده ايجاد مي كند.

 عوامل آلودگي هوا

منابع آلودگي هوا باعث پخش موادي به هوا شده كه خواص فيزيكي  و شيميايي هوا را تغييرمي-دهد و ما از آن به آلودگي هوا ياد مي كنيم.

مواد آلوده كننده به صورت جامد،مايع و يا گاز در هوا پراكنده مي شود.مهمترين آلوده كننده ها عبارتند از : منوكسيد كربن –اكسيدهاي گوگرد- اكسيدهاي ازت –اكسيد كننده هاي فتوشيميايي - هيدروكربورها- ذرات معلق در هوا و مواد راديواكتيو.

1 ـ منوكسيد كربن: گازي است بي بو ، بي رنگ و بي مزه كه قسمت اعظم آن از احتراق ناقص مواد كربن دار نتيجه مي شود.اين گاز در هوا پايدار و با سرعت كم بهCO₂ تبديل مي شود. منبع اصلي توليد منوكسيدكربن در شهرها وسايل نقلية موتوري است . البته احتراق ناقص  در منازل،مكان هاي تجارتي و سوختن زباله در توليد اين گاز سهيم هستند.

2‌ـ اكسيد هاي گوگرد: از اكسيد هاي گوگرد، دي اكسيد گوگرد (انيدريد سولفورو)اهميت بيشتري از نظر آلودگي هوا دارد كه گازي است بي رنگ و غير قابل اشتعال و به كمك حس چشايي و بويايي پي به وجود آن برده خواهد شد.اين گاز اكسيده مي شود و به انيدريد سولفوريك تبديل خواهد گشت ، گاز اخير در محيط مرطوب به سرعت در ذرات آب حل گرديده وتوليد اسيد سولفوريك مي كند . اسيد سولفوريك چنانچه توسط باران در آبها وارد گردد باعث كاهشpH  آبها شده و در نتيجه حيات آبزياني كه در pH معيني قادر به ادامه زندگي هستند به خطر مي- اندازد.منابع اصلي توليد SO_{2 ،}فعاليت انسان  ،سوختها و كانه هاي گوگرد دار مي باشد.

3 ـ اكسيدهاي ازت : مهمتربن  اكسيدهاي ازت آلوده كننده هوا ، اكسيد نيتريك (NO)و دي-اكسيد ازت(NO)مي باشد.در اثر سوختهاي فسيلي در درجه حرارتهاي بالا ، ازت هوا با اكسيژن تركيب شده و توليد اكسيد نيتريك مي نمايد. دي اكسيد ازت در غلظت هاي زياد بصورت غبار قهوه اي رنگ ظاهر مي گردد.اين گاز به شدت جاذب اشعه ي ماوراي بنفش خورشيد بوده و باعث تشديد واكنش هاي فتوشيميايي مي باشد. بعلاوه دي اكسيد ازت همراه با گرد و غبار و دوده باعث كاهش ديد مي شود.

4 ـ اكسيد كننده هاي فتوشيميايي: طي يك سري واكنشهاي شيميايي پيچيده در مجاورت نور خورشيد ، مواد آلوده كننده كه در اثر احتراق ناقص سوختهاي فسيلي وارد هوا گرديده است ، توليد آلوده كننده هاي ديگري به نام اكسيد كننده هاي فتوشيميايي مي نمايند. در صورتي كه اين عوامل در جو وجود داشته باشند از تشكيل ازن( O₃)جلوگيري كرده و باعث تجزيه آن به مولكول اكسيژن و تركيبات ديگري مي كنند، كه اين تركيبات ساخته شده براي ما مضر هستند.

5 ـ هيدروكربورها: توليد ، ذخيره و پخش مواد نفتي ، فعاليت هاي صنايع پتروشيمي ، استعمال حلال ها ، سوزاندن ضايعات و زغال و چوب و همچنين تبخير و احتراق ناقص سوختها در موتور وسايل نقليه ، همگي از عوامل موثر پخش هيدروكربورها در هوا مي باشد.معادن زغال سنگ ، گاز طبيعي و نواحي نفت خيز ، نيز مقاديري هيدروكربور در هوا منتشر مي سازند.

طبق مطالعاتي كه درباره ي اثر هيدروكربورها انجام گرفته است ، معلوم گرديده كه در غلظت هاي معمولي هيدروكربور هاي موجود در هوا بر سلامت انسان اثر مستقيم ندارد ولي از طرف ديگر اثرات نا مطلوب اكسيد كننده هاي فتوشيميايي را كه مقدار آنها در اتمسفر بستگي مستقيم با غلظت هيدروكربورها دارد نبايد ناديده گرفت .

6 ـ ذرات معلق در هوا: ذرات از منابع مختلف وارد هوا مي شوند كه احتراق مواد سوختي ، ذوب فلزات ، كارخانجات شيميايي و كارخانجات توليد مصالح ساختماني از آن جمله اند.

در مقايسه ، اثرات سمي بعضي از مواد جامد كه توسط كارخانجات و گاز خروجي اتومبيلها در هوا پخش مي گردد بيش ا بقيه ذرات مي باشد كه تركيبات سرب ، بريليوم ، پنبه نسوز ، كادميم ، فلوئورها و ارسنيك از آن جمله اند.

7 ـ مواد راديو اكتيو: بعد از جنگ جهاني دوم ، استخراج كانه هاي مواد راديو اكتيو طبيعي ، انفجارهاي اتمي ، راكتورهاي جديد و صنعت انرژي اتمي ، مصرف مواد راديو اكتيو در كشاورزي ، صنعت ، طب و ساير امور سبب آلودگي هوا با مواد راديو اكتيو گرديده است.

سالانه مقداري مواد راديو اكتيو نيز به طور طبيعي در اثر تشعشعات كيهاني رادون تورون موجود در هوا و غيره به وجود مي آيد كه ميزان و اثر سوء آنها در مقايسه با مواد راديو اكتيو ناشي از فعاليت هاي انساني ناچيز است.

 اثرات آلودگي هوا بر انسان

مسئله آلودگي هوا اگر يكي از حادترين مسائل ناشي از تمدن ماشيني نباشد ، بدون شك يكي از بغرنجترين آنهاست.چرا كه هوا در همه جا گسترده است . در اعماق چند هزار متري زمين ، در معادن ، در داخل هواپيمايي كه در ارتفاعات چند كيلومتري زمين در پروازند ، هوا وجود دارد.مولكول گازي كه امروز از كارخانه يا منبع آلوده كننده ديگري وارد هوا مي گردد ، اگر تجزيه نشود و يا تغيير شكل ندهد احتمالا بعد از چندي مي تواند در شش انسانهايي كه در قلب جنگلهاي آفريقا يا در دشتهاي وسيع آسيا زندگي مي كنند وارد شود.

هوا كه براي زندگي چنين لازم و ضروري است در نتيجه ي فعاليتهاي انساني آلوده شده است و بشر فراموش كرده است كه جزئي از طبيعت است و حياتش با هر نوع اختلا لي كه در طبيعت روي دهد متاثر مي شود ، با اين وجود بشر در خراب كردن و ضايع نمودن نظامي كه در طبيعت وجود دارد كوشا است و در انهدام نسل خويش سعي وافري دارد.

اثرات آلوده كننده هاي هوا بستگي به غلظت آلوده كننده ها و حساسيت مردم دارد و عوارض آن به صورت هاي زير ممكن است بروز كند.

1 ـ بيماري هاي حاد كه امكان دارد به مرگ منتهي شود.

2 ـ بيماري هاي مزمن كه نتيجه آن كوتاه شدن عمر يا عدم رشد كامل است.

3 ـ دگرگوني اعمال مهم فيزيولوژيك مانند: تنفس ،انتقال اكسيژن به وسيله ي هموگلوبين و دگرگوني هاي اعمال دستگاه عصبي.

4 ـ عوارض ناگوار مانند احساس تحريك در مواقعي كه علت آشكاري وجود ندارد.

5 ـ احساس ناراحتي ، كاهش ديد يا ديگر اثراتي كه ممكن است منجر به تغيير مسكن يا محل كار انسان گردد.

حال به بررسي اثرات سوء عوامل مهم آلوده كننده هوا در انسان مي پردازيم: 

جدول 1- اعضايي كه در معرض عوامل آلودگي هوا قرار دارند

 اثر منوكسيد كربن

ميل تركيبي هموگلوبين خون ، كه عامل انتقال اكسيژن به بافتهاي بدن است با منوكسيد كربن تقريبا دويست مرتبه بيشتر از ميل تركيبي آن با اكسيژن است.از اين رو وجود مقدار كمي از اين گاز در هواي تنفسي قادر است مقادير زيادي از هموگلوبين خون را به كربوكسي هموگلوبين كه يك تركيب پايدار است تبديل كند و از مقدار هموگلوبيني كه اكسيژن رابه بافتهاي بدن مي- رساند بكاهد.وجود كربوكسي هموگلوبين در خون از جدا شدن اكسيژن و هموگلوبين از يكديگر نيز جلوگيري مي كند و اين هر دو عمل انتقال اكسيژن به بافتهاي بدن را كاهش مي دهند.ضمنا منوكسيد كربن در خون ، فشار نسبي گاز اكسيژن را كاهش مي دهد و نيروي محركه انتشار اكسيژن را در بافتهاي بدن كم مي كند.

در جدول شماره ي 2 اثرات منوكسيد كربن در غلظت هاي مختلف و عوارض ناشي از آن بيان گرديده  است: 

جدول 2- عوارض ناشي از مونوكسيد كربن در غلظت هاي مختلف

 اثر گاز انيدريد سولفورو

انيدريد سولفورو حتي در غلظت هاي بسيار كم ⁽¹⁾(ppm2/0) موجب ايجاد واكنشهايي در مغز مي- گردد.تنفس هوايي كه حاوي مقادير كمتر از يك پي پي ام از اين گاز باشد ، در مدت ده دقيقه ،موجب افزايش ضربان قلب و سرعت حركات تنفسي مي گردد و اگر غلظت آن اندكي بيشتر شود (1-8 پي پي ام) ظرفيت جاري تنفسي را كاهش مي دهد و گلو و مجاري تنفسي خشك مي شوند.

 1- ppm :كوتاه شده ي عبارت parts per million  به معناي قسمت در ميليون است.

واكنش افرادي كه به طور روزمره در معرض اين گاز هستند به مراتب كمتر از كساني است كه براي بار اول در معرض آن قرار مي گيرند.زيرا در افراد گروه اول ، ماده مخاطي لزجي در اثر التهاب مزمن مجاري تنفسي ترشح مي شود كه به عنوان پوششي محافظ ، موجب مقاومت اين افراد گردد.

كشت خون افرادي كه در معرض گاز دي اكسيد گوگرد قرار گرفته اند نشان مي دهد كه اين گاز، سنتز DNA (عامل انتقال وراثت) را مختل مي كند و از رشد برخي از گلبولهاي سفيد خون (لنفوسيت ها) جلوگيري مي كند و در نتيجه به حالت دفاعي بدن آسيب وارد مي سازد و گاهي نيز قادر است دگرگوني هاي توارثي به بار آورد و نحوة وراثت را تغيير دهد.

عامل مهم زيان آور در مه دود اسيدي به دي اكسيد گوگرد و ذرات اسيد سولفوريك مي باشد.    مه دود اسيدي بسيار خطرناك بوده و به عنوان عامل كشنده در حوادث مصيبت بار و غم انگيز آلودگي هوا در لندن شناخته شده است كه مهمترين آن در سال 1952 بوده است.

 اثر اكسيدهاي ازت

اكسيدهاي ازت به دو طريق مستقيم و غير مستقيم بر سلامت انسان اثر مي گذارند.اثر مستقيم آنها بستگي به نوع اكسيد دارد زيرا دي اكسيد نيتروژن بيش از مونوكسيد آن مضر است.اين گاز خرمايي رنگ و بسيار محرك است و در غلظت هاي مساوي با مونوكسيد كربن ، از آن زيان آورتر است.در آتش سوزي سال 1929 كلينيك كليوند اثر اين گاز كاملا روشن گرديد.زيرا تعدادي از مردم بر اثر تنفس دي اكسيد نيتروژن حاصل از سوختن فيلمهاي اشعة X جان سپردند.گرچه قرار گرفتن در معرض اين مقدار گاز بسيار نادر است ولي اكسيدهاي نيتروژن در غلظتي كه در هوا يافت مي شوند نيز محركند و در ايجاد امراض ششي مزمن مؤثرند.

اثر غيرمستقيم اكسيدهاي نيتروژن برانسان از طريق توليد اكسيد كننده هاي فتوشيميايي(پان) است كه عامل مهمي در تشكيل مه دود اكسيدكننده مي باشد.پان كه يكي از محصولات اسموگ فتوشيميايي است باعث سوزش چشم ، سرفه ، آبريزش چشم ، خفگي ، سردرد و خستگي شديد مي شود.آزمايشات مختلف روي جانوران آزمايشگاهي نشان داده اند كه پان مقاومت بدن را در برابر عفونت ها كاهش مي دهد.

تشكيل اسموگ يا به عبارت ديگر مه دود را چنين مي توان بيان نمود:وقتي كه سطح زمين و در نتيجه هواي مجاور به آن به اندازه كافي سرد شود مه تشكيل مي گردد،زماني كه مه در هواي آلوده ايجاد گردد ، ذرات مه با آلوده سازهاي هوا مخلوط مي شوند و مه دود تشكيل مي دهد كه پديده اي بسيار خطرناك است و در اغلب حوادث ناشي از آلودگي هوا به عنوان يكي از مهمترين عوامل ازدياد مرگ و مير شناخته شده است.

مه دود شامل 2 نوع :اكسيد كننده و اسيدي مي باشد كه در مه دود اكسيد كننده عامل فعال و زيان آور تركيبي به نام پان بوده و در مه دود اسيدي عامل فعال و زيان آور ، دي اكسيد گوگرد است كه تحت تاثير اكسيژن و بخار آب هوا به اسيد سولفوريك تبديل مي گردد.از پديده هاي ديگري كه باعث نگاهداري دود ها و گازهاي مختلف در سطح زمين و هواي مجاور آن مي شود ، پديده وارونگي يا برگشت درجه حرارت (اينورژن) مي باشد.در شرايط اوضاع طبيعي ، دما با افزايش ارتفاع كم مي شود و نقل وانتقالات جوي بر اثر ناپايداري هوابه خوبي انجام مي گيرند. زيرا هواي گرم و سبك پايين ، بالا مي رود و هواي سرد و سنگين بالا جاي آن را مي گيرد و در نتيجه مواد آلوده سازي كه در نزديكي سطح زمين وجود دارند نيز به طرف بالا مي روند.در حالت وارونگي يعني وقتي كه دما با افزايش ارتفاع زياد مي شود ، هواي سرد و سنگين در پايين قرار   مي گيرد و هواي گرم وسبب در بالا و در نتيجه هوا كاملا پايدار و آرام مي ماند.در اين حالت مواد آلوده ساز در نزديكي سطح زمين يعني زير لاية وارونه ، كه مانند سقفي مانع از حركت آنها به فضاي بالاتر مي شود ، باقي مي مانند و در نتيجه از پخش آنها در جهت عمودي جلوگيري مي شود.

در اغلب حوادث شوم آلودگي هوا ، اينورژن باعث ازدياد غلظت مواد آلوده كننده و در نتيجه افزايش درصد بيماري و مرگ ومير بوده است.د موقع وقوع پديده وارونگي ، ميزان اكسيژن هوا به علت مصرف تدريجي كاهش يافته و ميزان مواد آلوده ساز هوا به علت توليد تدريجي آنها افزايش مي يابد. بنابراين هواي مجاور سطح زمين شديدا آلوده مي شود. از اين رو در ناحيه اي،هر چه تعداد موارد وقوع حادثه اينورژن بيشتر و ارتفاع آن كم باشد ،آلودگي هوا بيشتر تشديد مي شود.  

اثر ازن

صرفنظر از ازني كه به طور طبيعي در هوا يافت مي شود ، اين گاز يك آلوده كننده ثانوي نيز محسوب مي شود.ازن گاز محرك دستگاه تنفسي انسان است و غلظت زياد آن باعث خونريزي و تورم شش مي گردد.ازن اثر غيرمستقيم بر سلامت انسان دارد ، زيرا تغيير ازن در هوا باعث تغيير اثر اشعة خورشيد بر انسان مي شود.مثلا كاهش يك درصد از غلظت ازن در هوا احتمالا هشت درصد بر شدت اثر اشعة خورشيد رسيده به زمين مي افزايد كه بالا رفتن شدت اشعة خورشيد باعث افزايش ميزان سرطان پوستي مي گردد.

 اثر هيدروكربورها

اثرات مضر هيدروكربورها بر انسان اغلب از طريق واكنشهاي فتو شيميايي كه مواد ثانوي آلوده ساز توليد مي كنند مي باشد.در مورد اثرات مستقيم اين تركيبات مي توان اثر تحريك كنندگي برخي نظير الدئيدها را بر روي چشم و نيز خاصيت سرطان زايي تركيباتي مثل بنزوپيرن را ذكر نمود.

اثر ذرات

ذرات استنشاق شده ممكن است در مجاري تنفس فوقاني اثر تحريكي داشته باشد و يا در داخل ششها نفوذ نمايند كه در اين حالت احتمال بروز عوارضي در ششها و ايجاد اختلالاتي در اعمال تنفسي وجود دارد.

از اثرات نامطلوب ذرات و گرد وغبار در هوا ، كاهش ميدان ديد نيز قابل بررسي است.بر اثر كاهش ميدان ديد ، حمل و نقل زميني و هوايي با اشكالاتي روبرو گرديده ، بعلاوه اثرات رواني كاهش ميدان ديد ، در يك منطقه كه ساكنان آن از تماشاي زيباييهاي طبيعي محروم مي شوند قابل ملاحظه است.

اثرات مواد راديواكتيو

مخفيترين و وحشتناكترين منبع آلودگي محيط ، مواد راديواكتيو هستند كه اثرات جسماني و ژنتيكي در موجودات زنده پديد مي آورند.

امروزه از مواد راديواكتيو در تحقيقات كشاورزي ، طب و صنعت استفاده هاي فراواني مي شود.به طوري كه هم اكنون در برخي ممالك از نيروگاههاي برق اتمي استفاده مي شود كه با سوخت فوق- العاده كم ، برق فراواني توليد مي نمايند.ولي بايد دانست هر قدمي كه در پيشرفت اين رشته برداشته مي شود خطرات موجود را زياد تر مي كند.حال به بررسي اثرات جسماني و ژنتيكي تشعشعات مواد راديواكتيو در اعضاء بدن مي پردازيم:

الف)اثرات جسماني

اعضائيكه به تشعشعات،بيشترحساسند عبارتنداز ريه ها ، چشمها ، پوست و اعضاء تركيبات خون.

1ـ ريه ها: گردوغبار راديواكتيو در اثر تنفس ، روي بافتهاي ريوي جايگزين شده و ايجاد جراحات مي نمايد.

2 ـ چشمها: در اثر تابش تشعشعات زياد به عضو بينايي ممكن است عوارضي نظير آب مرواريد ايجاد گردد.

3 ـ پوست: بر حسب مقدار و قدرت نفوذ تشعشعات در پوست ، التهابات سطحي و يا زخمهاي عمقي ايجاد مي گردد.چنانچه پوست مدت مديدي در معرض تشعشعات قرار گيرد غالبا سرطان پوست به وجود مي آيد.

4 ـ اعضاء سازندة تركيبات خون: در اثر تشعشعات مواد راديو اكتيو ، ممكن است جراحاتي در استخوانها به وجود آمده و تغييراتي در تركيبات خون ظاهر شود.

ب)اثرات ژنتيكي

تشعشعات باعث تغييرات ناكهاني در خصوصيات ارثي ميگردد.اين تغييرات معمولا در نسلهاي اوليه ظاهر نمي شود و ممكن است موجد تغيير در نسلهاي بعدي گردند.زيرا هر نوع در معرض تشعشع قرار گرفتن ، با اثرات سويي همراه بوده و به دليل تكثير نسل ناسالم ، اثرات نامطلوبي در اجتماع بر جاي مي گذارد.

 اثرات آلودگي هوا بر روي مواد مختلف  

 گذشته از خطراتي كه در نتيجه ي آلوده بودن هواي شهرها متوجه انسان و نباتات بوده و زندگي و سلامت آنها را تحت تاثير قرار مي دهد , آلودگي هوا اثرات قابل توجهي نيز بر روي مواد مختلف مانند مواد ساختماني , چرم , كاغذ , بافتني , كائوچو و غيره دارد. مثلا در شهر پاريس براي نگهداري و محافظت يك تابلوي نقاشي با ارزش به نام << كارپو>> جهت نمايش در موزه , كپي آن را تهيه و بجاي تابلوي اصلي قرار داده اند و اصل آن را در جاي محفوظ تري نگهداري مي كنند. يا در شهر كلني براي نگهداري كليساي بزرگ قديمي و مشهور آن معماران دائما مشغول مرمت سنگهاي آن مي باشند كه در نتيجه اثرات آلوده كننده ها به مرور زمان خراب شده است.     اثرات آلوده كننده هاي هوا بر روي ساختمانها از روي خرابي سريع ستون كلئوپاترا , پس از انتقال آن به سال 1878 از اسكندريه به ميدان ويكتوريا در لندن , احساس شد , زيرا در لندن ظرف صد سال اخير به مراتب بيش از سه هزار سالي كه در مصر برپا بوده , آسيب ديده است. خرابي وارده بر كتيبه << پارتنون >> در آتن هم در مدت 150 سالي كه از صنعتي شدن آتن  مي گذشت بيش از خرابي 2240 سال قبل از آن بوده است.

طبق بررسيهاي انجام شده , خرابي هاي ناشي از هواي آلوده بر روي آثار تاريخي و مواد مختلف در قرن اخير به اندازه پنج قرن گذشته بوده است كه علت آن فقط دود ناشي از كارخانجات صنعتي و دودكش منازل و اگزوز اتومبيلها و... مي باشد. در جدول صفحه ي بعد انواع آلوده كننده ها و اثرات آنها بر روي مواد مختلف ذكر شده است.

اثرات آلودگي هوا بر اشياء از نر زيانهاي اقتصادي كه به بار مي آورند , قابل توجه است. نماي غالب ساختمانها هر چند سال يك بار بايد شستشو يا صيقل داده شود. لباسها و پرده ها و وسايل خانگي , به علت آلودگي هوا , بيش از حد معمول و متعارف بايد تميز شوند. رنگ ديوارها و كاغذ ديواري هاي خانه ها زودتر از معمول احتياج به تعمير و تعويض پيدا مي كنند. تمام اين هزينه ها بر اقتصاد جامعه تحميل مي شود كه مجموع اين هزينه هاي اضافي مطمئنا رقم قابل ملاحظه اي   به دست مي دهد.

جدول 4- اثر آلوده كننده هاي هوا بر روي مواد مختلف

  باران اسيدي : بر اثر فعاليت كارخانه ها در اين چند ساله ي اخير ميزان گوگرد دي اكسيد و ازت دي اكسيد هوا افزايش يافته و با تركيب با اكسيژن و بخار آب واكنش داده و به صورت اسيد سولفوريك و نيتريك در مي آيد و به صورت ذرات باران يا برف بر زمين فرو مي ريزد. اين باران ها اثرات سوئي دارند از جمله :

1 – از بين رفتن آثار تاريخي و بناها (بخصوص آنهايي كه داراي سنگ مرمر يا آهك باشند.)

2 – كاهش مقاومت درختان و نابودي آنها

3 – ورود مواد سمي به خاك و كاهش حاصلخيزي خاك

 روشهاي مبارزه با آلودگي هوا

براي مبارزه با آلودگي هوا و خسارات ناشي از آن تا كنون در بسياري از كشورهاي دنيا تحقيقات وسيع و دامنه داري انجام گرفته است. هدف كلي در اين برنامه ريزي ها , كاهش مواد آلاينده هوا و تطابق آنها با استاندارد هاي تعيين شده است تا بدان وسيله بهداشت و سلامت افراد جامعه تامين و از بروز حوادث اسف باري كه آلودگي هوا به دفعات در صحنه ي تاريخ رقم زده است جلوگيري گردد.

اينك با توجه به لزوم اهميت مبارزه با آلودگي هوا در جهت حفظ بهداشت محيط و پيشگيري از بروز عوارض و امراض مختلف , به ذكر روشهايي كه مي توانند آلودگي هوا را در شرايط كشورمان تا حد استاندارد هاي قابل قبول كاهش دهند مي پردازيم:

1- متوقف كردن اتومبيلهايي كه احتياج به تعمير اساسي داند و اجازه ي استفاده ي مجدد , مشروط به رفع نواقص آنها.

2- ملزم نمودن سازندگان اتومبيلهاي داخلي به تبعيت از استانداردهاي موجود.

3- ايجاد مراكز كنترل آلوده كننده خروجي از اگزوز وسايل نقليه.

4- نصب دستگاه هاي لازم جهت كنترل گازهاي خروجي از اگزوز وسايل نقليه.

5- جايگزين كردن وسايل نقليه عمومي بجاي وسايل نقليه شخصي.

6- استفاده از سوخت گاز در صنايعي كه در مسير شبكه گاز رساني واقع اند. در صورت عدم استفاده از سوخت گاز , بايستي از سوختهاي سبك و كم گوگرد استفاده گردد.

7- نصب دستگاههاي كنترل مواد آلاينده در كليه قسمتهاي مورد نياز كارخانه.

8- بازديد و نظارت مداوم بر نحوه ي فعاليت كارخانجات و ارائه ي پيشنهادات و ضوابط لازم به منظور كنترل آلودگي هواي ناشي از فعاليت آنها به مسئولين مربوطه.

9- مشخص نمودن مناطقي در خارج شهر جهت تمركز و استقرار واحدهاي صنعتي جديد الاحداث و انتقال كليه صنايع داخل شهر به آن مناطق.

10- گسترش سيستم شبكه ي گاز رساني به منظور استفاده حداكثر از سوخت گاز در واحدهاي مسكوني .

11- الزامي كردن استفاده از گاز در مناطقي كه شركت ملي گاز تسهيلات لازم در اختيار قرار داده است.

12- وادار نمودن سازندگان وسايل سوخت خانگي به تبعيت از استانداردهاي يكسان و تشويق براي عرضه ي وسايل گاز سوز جديد.

13- ملزم نمودن اهالي به رفع نواقص دستگاههاي سوخت خود.

14- آموزش همگاني و جلب همكاري ساكنين شهرها در استفاده از سوختهاي مناسب.

15- ملزم نمودن ساختمانهاي بزرگ از قبيل : هتلها , ادارات و بيمارستانها جهت برطرف نمودن عيوب فني دستگاههاي حرارت مركزي و استفاده از سوخت مناسب در آنها.

علاوه بر موارد بالا  , مسئله ي آلودگي هوا و شهرسازي نيز جدا از يكديگر نبوده و در طرحهاي مبارزه با آلودگي هوا , مسائل شهرسازي نيز بايستي مورد توجه كامل قرار گيرد. به عنوان مثال انجام اقداماتي نظير ايجاد يك پوشش از اسفالت خوب در خيابانها و پياده رو سازي اساسي ,ايجاد فضاهاي سبز خياباني , ايجاد توالتهاي عمومي به تعداد كافي و در جوار مراكز جمعيت , جمع آوري و حمل زباله ها و مواد زايد به طريق بهداشتي , در مبارزه با آلودگي هوا كمك اساسي مي نمايند.

 آلودگي هواي ايران

 ايران كشوري با هوايي تقريبا آلوده است ، اين آلودگي در بعضي مناطق بيشتر (مانند تهران) و در بعضي مناطق ناچيز است ، ولي با اين همه پروژه هايي براي مبارزه با آلودگي هوا از سوي سازمانهاي مسئول دربرخي مناطق در نظر گرفته شده است.

 هر روز 11 تهراني بر اثر آلودگي هوا مي ميرند

روزانه به طور متوسط 11 تهراني بر اثر آلودگي هوا جان خود را از دست مي دهند كه اين رقم در طول سال به 4000 نفر مي رسد.

نتايج به دست آمده از يك مطالعه ي منطقه اي در تهران ، نشان داد كه در مدت 140 روز 1160 بيمار تهراني ، به دليل مشكلات تنفسي و قلبي ناشي از آلودگي هوا در 5 بيمارستان تحت معالجه قرار گرفته اند.

بر پايه ي تحقيقات انجام شده ، سلامت شهروندان تهراني با غلظت NO₂ و SO₂ ارتباط تنگاتنگي دارد و ذرات معلق مي تواند با مرگ ومير افراد مرتبط باشد.

 پروژه هايي براي خودروها

1-   پروژه بررسي تاثير تنظيم موتور و سرويس هاي دوره اي بر كاهش آلاينده هاي خروجي از اگزوز خودروهاي بنزيني

2-   پروژه بررسي اثرات كيت بهسازي موتور پيكان بر روي كاهش آلودگي خروجي از اگزوز و مصرف سوخت

3-   پروژه بررسي مقدماتي تاثير تنظيم موتور و سرويس هاي دوره اي بر كاهش آلودگي خروجي از اگزوز موتور سيكلت ها

4-   پروژه نظارت بر گازسوز كردن تاكسي ها

5-   محاسبه ي هزينه ي واقعي هر كيلومتر پيمايش خودروي سوارس در تهران

6-   طرح تبديل به احسن خودروهاي سواري فرسوده ي شهر تهران

7-   امكان سنجي استفاده از بنزين بدون سرب در ناوگان خودروهاي شهر تهران

8-   تبديل ده دستگاه ميني بوس از سوخت ديزل به سوخت LPG

9-   برنامه ي آموزشي كنترل دود وسايل نقليه ي موتوري

10- تعيين شاخص آلاينده هاي CO.HC در خودروهاي تهران براي كاربرد در معاينه فني خودروها                                       

11- بررسي خودروهاي ديزلي تهران از لحاظ ميزان دوده خروجي

12- بررسي تاثير كيفيت انواع سوخت هاي فسيلي در آلودگي

13- بررسي اثر روغن هاي دو زمانه بر آلاينده هاي خروجي از اگزوز موتور سيكلت